Skandal pelaburan startup akuakultur Indonesia, eFishery, yang menggemparkan dunia pelaburan serantau sejak Disember 2024, kembali dibangkitkan di Dewan Rakyat apabila Ahli Parlimen Subang, Wong Chen, mempersoalkan bagaimana Kumpulan Wang Persaraan (Diperbadankan) atau KWAP memantau pelaburannya dalam syarikat tersebut — dan mengapa tanda-tanda amaran awal gagal dikesan sebelum pendedahan pemberi maklumat (whistleblower) mendedahkan kepincangan syarikat itu.
Latar Belakang Pelaburan
Menurut jawapan rasmi Kementerian Kewangan, KWAP melabur dalam eFishery pada Julai 2023 sebagai salah satu daripada konsortium pelabur institusi antarabangsa terkemuka, termasuk Temasek, SoftBank, 42XFund dan Northstar. KWAP memegang kedudukan sebagai pelabur minoriti dengan pegangan saham sebanyak 2.5 peratus sahaja, dan tidak terlibat dalam pengurusan harian syarikat.
Bagaimana KWAP “Memantau” Pelaburan
Kementerian menjelaskan pemantauan dilakukan menerusi beberapa lapisan tadbir urus dalaman:
- Laporan berkala berdasarkan hak maklumat (Information Rights) yang termaktub dalam Perjanjian Pemegang Saham, merangkumi kedudukan kewangan, penggunaan tunai dan prestasi operasi
- Komunikasi dengan konsortium pelabur dan Lembaga Pengarah eFishery
- Lawatan tapak untuk meninjau operasi sebenar
- Laporan disampaikan kepada pengurusan tertinggi, Jawatankuasa Pelaburan dan Panel Pelaburan KWAP
- Penyata kewangan tahunan yang diaudit oleh juruaudit antarabangsa bertauliah
Walaupun begitu, kerajaan mengakui bahawa “tiada salah nyata kewangan atau tanda amaran dikenal pasti” sebelum pendedahan whistleblower pada Disember 2024 — pengakuan yang mendedahkan kelemahan asas dalam sistem pemantauan sebelum skandal tersebut tercetus.
Punca Sebenar: Maklumat “Dimanipulasi Secara Terancang”
Jawapan Kementerian menegaskan bahawa isu utama yang terbongkar melibatkan dakwaan pemalsuan maklumat kewangan dan operasi yang disembunyikan daripada semua pelabur — bukan sekadar kegagalan pemantauan KWAP semata-mata. Apabila maklumat asas yang diberikan kepada pelabur dimanipulasi secara sengaja, proses usaha wajar (due diligence), audit kewangan dan pemantauan turut terjejas keberkesanannya.
Susulan pendedahan tersebut, konsortium pelabur termasuk KWAP dilaporkan telah campur tangan dalam pengurusan syarikat, dan tindakan undang-undang turut diambil — dengan pihak tertuduh disahkan bersalah dan dijatuhkan hukuman.
Langkah Susulan KWAP
Kerajaan menyatakan KWAP kini telah memperkukuh proses semakan pra dan pasca pelaburan, termasuk:
- Menilai semula keberkesanan proses usaha wajar
- Memperkukuh hak maklumat pemegang saham
- Menambah baik penilaian risiko tadbir urus
- Membina mekanisme pengesanan awal yang lebih responsif
Sebagai pengajaran, KWAP turut menyatakan hasrat untuk lebih bergantung kepada dana dan pengurus dana berkepakaran sektor bagi pelaburan dalam syarikat tidak tersenarai dan syarikat permulaan (startup) pada masa hadapan — satu pengakuan tidak langsung bahawa pelaburan langsung dalam startup peringkat awal membawa risiko tadbir urus yang lebih tinggi berbanding pelaburan melalui dana profesional.
Persoalan Yang Masih Tergantung
Jawapan kerajaan tidak menyatakan sebarang angka kerugian sebenar yang ditanggung KWAP — dan dana pencen ahli KWSP secara tidak langsung — akibat episod eFishery ini, juga tidak menjelaskan sama ada sebarang tindakan tatatertib dalaman diambil terhadap pegawai yang bertanggungjawab memantau pelaburan tersebut. Ini kemungkinan menjadi soalan susulan bagi ahli Parlimen dalam sesi akan datang, memandangkan KWAP menguruskan dana persaraan bagi kakitangan sektor awam negara.
