STOCKHOLM — Ketika ramai negara masih bergelut dengan peningkatan kos rawatan penyakit berkaitan tembakau dan ketagihan nikotin, Sweden memilih laluan berbeza.
Minggu ini, negara Scandinavia itu secara rasmi diumumkan sebagai sebuah negara “bebas asap rokok” selepas kadar penduduk yang merokok secara harian berjaya diturunkan kepada bawah lima peratus — satu penanda aras antarabangsa yang digunakan bagi mengukur kejayaan dasar kawalan tembakau sesebuah negara.
Pencapaian itu disahkan oleh Majlis Maklumat Alkohol dan Dadah Lain Sweden, sekali gus menjadikan Sweden antara negara pertama di dunia yang benar-benar menghampiri generasi tanpa rokok.
Apa yang menjadikan kejayaan Sweden menarik bukan sekadar angka tersebut, tetapi bagaimana negara itu berjaya mengubah budaya merokok yang selama ini dianggap normal.
Di jalan-jalan utama Stockholm hari ini, pemandangan orang merokok di luar restoran, hentian bas atau kafe semakin jarang kelihatan. Restoran dan kawasan awam telah lama menguatkuasakan larangan merokok secara ketat. Generasi muda Sweden pula semakin melihat rokok sebagai sesuatu yang “ketinggalan zaman”.
Perubahan Yang Berlaku Selama Beberapa Dekad
Kejayaan Sweden bukan berlaku semalaman.
Kerajaan Sweden mula memperketatkan kawalan tembakau sejak beberapa dekad lalu melalui kenaikan cukai rokok, kempen pendidikan kesihatan, larangan pengiklanan serta penguatkuasaan kawasan bebas asap rokok di tempat awam.
Namun terdapat satu pendekatan Sweden yang sering menjadi perdebatan global — negara itu turut membenarkan penggunaan alternatif nikotin seperti snus, kantung nikotin dan produk bebas asap tertentu sebagai sebahagian strategi pengurangan risiko.
Kajian terdahulu mendapati ramai bekas perokok di Sweden beralih kepada produk alternatif sebelum akhirnya berhenti sepenuhnya. Pendekatan itu bagaimanapun tidak diterima semua pihak. Sesetengah pakar kesihatan awam memberi amaran bahawa walaupun produk alternatif mungkin mengurangkan penggunaan rokok tradisional, ia masih boleh mengekalkan ketagihan nikotin dalam masyarakat.
Namun bagi Sweden, hasilnya jelas dapat dilihat pada statistik nasional mereka.
Negara itu kini merekodkan antara kadar penyakit berkaitan rokok paling rendah di Eropah, termasuk kanser paru-paru dan penyakit kardiovaskular berkaitan tembakau.
Contoh Kepada DuniaKejayaan Sweden muncul ketika banyak negara mula menilai semula strategi kawalan rokok mereka.
Sebelum ini, New Zealand turut memperkenalkan pelan radikal untuk melahirkan generasi bebas rokok melalui larangan jualan rokok kepada generasi muda tertentu dan pengurangan besar-besaran premis penjualan tembakau.
Di rantau ASEAN pula, beberapa negara termasuk Malaysia masih berusaha mencapai sasaran jangka panjang sebagai negara bebas asap rokok.
Malaysia sebelum ini menyasarkan kadar perokok dikurangkan kepada bawah lima peratus menjelang tahun 2045 melalui pelbagai pendekatan termasuk larangan merokok di kawasan awam, kempen kesedaran dan peningkatan cukai eksais rokok.
Namun cabarannya kini menjadi lebih kompleks.
Selain rokok tradisional, kerajaan juga perlu berdepan peningkatan penggunaan vape dan produk nikotin moden dalam kalangan belia. Dalam era media sosial dan pemasaran digital, ketagihan nikotin tidak lagi hadir dalam bentuk yang sama seperti sedekad lalu.
Antara Kebebasan Individu dan Kesihatan Awam
Perdebatan tentang rokok sebenarnya tidak pernah hanya berkisar tentang kesihatan.
Ia turut melibatkan persoalan hak individu, budaya sosial, kuasa industri tembakau dan tanggungjawab kerajaan terhadap kesihatan rakyat.
Bagi sesetengah pihak, kawalan terlalu ketat dianggap mencampuri kebebasan peribadi. Namun bagi pakar kesihatan awam, kesan ekonomi dan sosial akibat penyakit berkaitan merokok jauh lebih besar daripada keuntungan industri tembakau.
Di Sweden, masyarakat nampaknya semakin menerima bahawa merokok bukan lagi norma sosial yang perlu dipertahankan.
Dan mungkin di situlah perubahan sebenar bermula — bukan hanya melalui undang-undang, tetapi apabila budaya masyarakat sendiri berubah.
Ketika dunia masih mencari formula terbaik untuk mengurangkan ketagihan tembakau, Sweden kini menjadi contoh bahawa sasaran “bebas asap rokok” bukan lagi sekadar slogan kesihatan awam.
Ia boleh menjadi realiti.
