Isu kewarganegaraan kembali menjadi perhatian nasional apabila Dewan Rakyat dimaklumkan bahawa sebanyak 49,000 permohonan kewarganegaraan Malaysia pernah tertunggak, melibatkan kanak-kanak dan individu dewasa yang menunggu keputusan selama bertahun-tahun. Walaupun Kerajaan memberi jaminan bahawa semua baki permohonan akan diselesaikan pada tahun 2026, persoalan besar yang timbul ialah: berapa lama lagi hak asasi boleh terus ditangguhkan sebelum menjadi ketidakadilan sistemik?
Menurut jawapan bertulis Kementerian Dalam Negeri (KDN) di Parlimen pada 27 Januari 2026, sebanyak 52,444 permohonan kewarganegaraan telah diproses dan diputuskan antara 2022 hingga 2025. Daripada jumlah itu, 34,423 permohonan diluluskan, manakala 18,021 ditolak, dan 3,738 permohonan masih belum menerima keputusan setakat 31 Disember 2025. KDN menyatakan baki tersebut akan diselesaikan sepenuhnya dalam tempoh tahun 2026.
Namun di sebalik angka-angka ini, terselit kisah ribuan individu — khususnya anak kepada pasangan yang perkahwinannya tidak berdaftar — yang hidup dalam keadaan stateless, terhad akses kepada pendidikan, kesihatan, pekerjaan formal dan perlindungan undang-undang.
Perkara 15A: Ruang Ihsan atau Budi Bicara Mutlak?
Permohonan kewarganegaraan bagi anak yang lahir dalam keadaan perkahwinan tidak berdaftar dipertimbangkan di bawah Perkara 15A Perlembagaan Persekutuan, yang memberikan kuasa budi bicara kepada Kerajaan Persekutuan untuk menganugerahkan kewarganegaraan dalam “keadaan khas”.
KDN menegaskan bahawa permohonan adalah sah selagi dikemukakan sebelum pemohon mencapai umur 21 tahun, walaupun keputusan hanya dikeluarkan selepas umur tersebut. Dari sudut perundangan, pendirian ini bertujuan memastikan pemohon tidak teraniaya akibat kelewatan pentadbiran.
Namun, kritikan berterusan timbul terhadap sifat budi bicara Perkara 15A yang sering dilihat tidak telus, tidak konsisten dan terlalu bergantung kepada budi bicara eksekutif. Bagi peguam hak asasi dan pertubuhan masyarakat sivil, ketiadaan garis masa yang mengikat serta kriteria penilaian yang jelas menjadikan proses ini tidak dapat diramal, sekali gus menjejaskan prinsip keadilan pentadbiran.
Implikasi Sosial: Kanak-kanak Tanpa Negara, Rakyat Tanpa Masa Depan
Status tanpa kewarganegaraan bukan sekadar isu dokumen, tetapi krisis kemanusiaan yang terpendam. Kanak-kanak yang membesar tanpa MyKad berdepan kesukaran mendaftar sekolah, menduduki peperiksaan awam, menerima rawatan hospital kerajaan, malah terdedah kepada eksploitasi buruh dan kitaran kemiskinan antara generasi.
Malaysia, sebagai negara pihak kepada Konvensyen Hak Kanak-kanak (CRC), terikat dengan prinsip bahawa setiap kanak-kanak berhak kepada identiti dan kewarganegaraan. Justeru, setiap kelewatan yang berpanjangan bukan sekadar kegagalan pentadbiran, tetapi turut menimbulkan implikasi reputasi antarabangsa terhadap komitmen hak asasi negara.
Janji 2026: Komitmen Politik atau Ujian Kepercayaan?
Janji Kerajaan untuk menyelesaikan semua baki permohonan kewarganegaraan pada tahun 2026 merupakan satu komitmen politik yang besar. Namun, persoalan utama ialah sama ada penyelesaian itu akan bersifat kuantitatif semata-mata — menutup fail lama — atau kualitatif, dengan reformasi menyeluruh terhadap sistem, prosedur dan prinsip keadilan.
Pemerhati dasar awam berpandangan bahawa penyelesaian jangka panjang memerlukan:
- garis masa pemprosesan yang mengikat,
- kriteria penilaian yang telus,
- serta mekanisme semakan bebas bagi permohonan yang ditolak.
Tanpa pembaharuan struktur, isu kewarganegaraan berisiko berulang sebagai krisis berkala, bukan diselesaikan secara tuntas.
Penutup: Kewarganegaraan Sebagai Hak, Bukan Ihsan
Isu kewarganegaraan bukan soal statistik atau prosedur semata-mata. Ia adalah soal hak untuk wujud secara sah dalam negara sendiri. Selagi kewarganegaraan dilihat sebagai ihsan, bukan hak yang dilindungi secara sistemik, selagi itulah ribuan individu akan terus hidup di pinggir undang-undang.
Tahun 2026 kini menjadi garis masa penting. Sama ada ia menjadi titik penamat kepada krisis kewarganegaraan, atau sekadar satu lagi janji pentadbiran, bergantung kepada keberanian politik untuk meletakkan keadilan di hadapan budi bicara.
Sumber
Jawapan Bertulis Dewan Rakyat, Kementerian Dalam Negeri
Tarikh: 27 Januari 2026
